Od dnia 5 marca 2026 r. weszły w życie przepisy ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, które – jak sama nazwa wskazuje – mają na celu wygaszanie określonych uprawnień dla obywateli Ukrainy. Ustawa ta cieszyła się dużym zainteresowaniem m.in. z powodu zawetowania wcześniejszych rozwiązań legislacyjnych dotyczących tej materii. Po części zmienią się zasady zatrudniania obywatelu Ukrainy, choć zaznaczam już na wstępie, że nie nastąpi to od razu bo okres przejściowy jest dość długi – aż 3 letni.
Rozróżnienie obywateli Ukrainy na rynku pracy
W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że ustawa wprowadza różnice pomiędzy obywatelami posiadający status UKR od obywateli Ukrainy, którzy takiego statusu nie mają. Ci pierwsi korzystają z ochrony czasowej podczas gdy ci pozostali już nie. Na tym tle występują różnice w ich zatrudnieniu, które poniżej wyjaśnię.
Obywatel Ukrainy posiadający status UKR
Ustawa o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw przedłuża ochronę czasową dla obywateli Ukrainy oraz członków ich rodzin posiadających numer PESEL UKR do dnia 4 marca 2027 r. Jest to minimalny okres do jakiego czasową ochronę przedłużono w całej Unii Europejskiej. Ponadto, na mocy przywołanych przepisów przedłużone zostały także wizy krajowe, zezwolenia na pobyt czasowy, karty pobytu oraz uprawnienia wynikające z ruchu bezwizowego, których termin upłynął po 24 lutego 2022 r. pod warunkiem, że w tym dniu pobyt danej osoby w Polsce był legalny.
Obywatele Ukrainy ze statusem PESEL UKR będą mogli pracować na podstawie powiadomienia o powierzeniu im wykonywania pracy do 4 marca 2027 r. i dalej dopóty, dopóki ochrona czasowa będzie przedłużana.
Obywatel Ukrainy nieposiadający statusu UKR
Inaczej wygląda sytuacji tych Ukraińców, który nie posiadają statusu UKR. Oni także mogą wykonywać pracę na podstawie powiadomienia o powierzeniu im wykonywania pracy ale jedynie do dnia 5 marca 2029 r. Po upływie tego okresu ich zatrudnienie nadal będzie możliwe ale już nie na zasadach uproszczonych jakim jest powiadomienie, a na przykład na podstawie oświadczenia o powierzeniu pracy bądź zezwolenia na wykonywanie pracy. Okres 3-letni ma umożliwić im uzyskanie stosowanych dokumentów zezwalającym im m.in. na wykonywanie pracy w Polsce.
PESEL UKR – zmiany
Począwszy od 5 marca 2026 roku ochrona czasowa nie jest przyznawana obywatelom Ukrainy automatycznie. Aby ją uzyskać obywatel Ukrainy musi, w ciągu 30 dni po przyjeździe do Polski złożyćwniosek o nadanie mu numeru PESEL UKR.
Poza tym status ten będzie łatwiej utracić. Wystarczy 30-dniowy pobyt poza Polską aby go już nie mieć. Ponadto uzyskanie innego pobytowego w Polsce czy Unii Europejskiej powodować będzie utratę ochrony czasowej.
Ci, którzy mają numer PESEL ze statusem UKR tylko na podstawie deklaracji (stempel w paszporcie lub innym dokumencie podróży) muszę do dnia 31 sierpnia 2026 r. wyrobić i okazać ważny dokument podróży w najbliższym urzędzie gminy.
Zatrudnianie obywateli Ukrainy przed i po 4 marca 2026 r.
Przepisy komentowanej ustawy zawierają rozwiązania dotyczące Ukraińców zarówno przed datą wejścia w życie, jak i po tej dacie. I tak, jeżeli podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi złożył powiadomienie o powierzeniu pracy obywatelowi Ukrainy przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, zgodnie z przepisami tzw. specustawy, to od 5 marca nic się nie zmienia. Polski pracodawca nie będzie zobowiązany do podejmowania jakichkolwiek działań legalizujących wcześniejsze zatrudnienie swojego pracownika.
Wszystkich obywateli Ukrainy nadal można zatrudniać na podstawie powiadomienia, które należy złożyć elektronicznie w ciągu 7 dni do powiatowego urzędu pracy właściwego ze względu na siedzibę.
Nowe powiadomienie o powierzeniu pracy
Pomimo tego, że napisałam, iż zatrudnienie obywatela Ukrainy przed wejściem w życie przepisów wygaszających uprawnienia nie wymaga ze strony polskiego pracodawcy żadnych działań to będą sytuacje, w których będzie wymagane złożenie ponownego powiadomienia do powiatowego urzędu pracy o powierzeniu pracy. Obowiązek taki będzie ciążył na polskiej firmie w terminie 7 dni od wystąpienia następujących okoliczności:
1)zmienił się rodzaj umowy pomiędzy podmiotem powierzającym pracę cudzoziemcowi a obywatelem Ukrainy lub
2) zmieniło się stanowisko lub rodzaj wykonywanej pracy, lub
3)zmniejszono wymiar czasu pracy lub liczbę godzin pracy w tygodniu lub miesiącu określoną w powiadomieniu, lub
4) obniżono miesięczną lub godzinową stawkę wynagrodzenia określoną w powiadomieniu.
Podwyżka wynagrodzenia dla przykładu nie wymaga składania nowego powiadomienia.
Jak Państwo widzą zmiany nie są natychmiastowe, a część z nich jak te wynikające z ochrony czasowej będą zależne od działań na szczeblu unijnym.
