Podział majątku po rozwodzie możliwy jest na dwa sposoby albo w ramach wzajemnych uzgodnień małżonków albo w postępowaniu sądowym. W zależności od ilości składników majątku, stopnia skomplikowania stanu faktycznego, a także postawy byłych współmałżonków, podział majątku wspólnego może okazać się tylko formalnością bądź też może przybrać on postać naprawdę skomplikowanego i wieloletniego postępowania sądowego.
W niniejszym wpisie postaram się przybliżyć to co należy wiedzieć żeby móc dokonać podziału majątku tak sprawnie jak to w danej sytuacji jest możliwe.
Podział majątku w trakcie rozwodu
Czy można dokonać podziału w trakcie postępowania procesu o rozwód?
Ponieważ często Państwo mnie pytacie o podział majątku przy rozwodzie, a precyzyjniej mam tu na myśli dokonanie podziału w postępowaniu rozwodowym, pytacie o to jak często jest to praktykowane wyjaśnię ten aspekt na samym początku. Otóż, zgodnie z brzmieniem art. 58 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku orzekającym rozwód dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Teoretycznie zatem taka możliwość istnieje ale nie jest szczególnie często spotykana w praktyce. Dlaczego? Dlatego, że przede wszystkim, o ile sam skład majątku może nie rodzić większych napięć pomiędzy rozwodzącymi się małżonkami, o tyle już jego wartość -nie wspominając o samym sposobie podziału – może powodować różnice zdań. Przyjmuje się, że podział majątku wspólnego wtedy nie powoduje nadmiernej zwłoki pomiędzy wciąż jeszcze pomiędzy małżonkami, gdy nie ma sporu co do składu i sposobu podziału majątku, a ponadto nie ma spornych innych okoliczności. Zdarzyło mi się w mojej praktyce, że rozwodzący się małżonkowie byli w 100% zgodni co do sposobu podziału majątku wspólnego i sąd rzeczywiście ten majątek podzielił. Nie jest to jednak standardowa opcja.
Podział w trakcie rozwodu a nierówne udziały
Jeżeli w postępowaniu sądowym jest konieczne wydanie postanowienia wstępnego dotyczącego czy to ustalenia nierównych udziałów czy np. ustalenia przynależności do majątku współmałżonków, to wyłączone jest orzekanie przez sąd o podziale majątku dorobkowego. Jest tak dlatego, że orzekania w tym zakresie skutkowałoby zwłoką.
Poza tym, to czy sąd rozpozna wniosek o podział czy też pozostawi go bez rozpoznania, jest uprawnieniem sądu. Sąd nie ma obowiązku rozpoznawania wniosku o podział majątku wspólnego i to nawet wtedy jeżeli wnioskują o to obie strony.
Opłata od wniosku o podział majątku
Trzeba pamiętać, że – w tych raczej rzadkich sytuacjach – gdy w postępowaniu rozwodowym rzeczywiście następuje podział majątku wspólnego opłata od wniosku o podział jest pobierana przez sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji.
Podział majątku po rozwodzie
Odrębne postępowanie sądowe
Podział majątku po rozwodzie czyli już po uprawomocnieniu się postępowania o orzeczeniu rozwodu, jest zasadniczo najczęściej spotykaną opcją podziału składników majątkowych nabytych w trakcie trwania małżeństwa. Małżonkowie dokonują tegoż podziału w postępowaniu nieprocesowym na zasadach przewidzianych art. 566-567 kodeksu postępowania cywilnego. Nie należy jednak zapominać, że wniosek o podział majątku wspólnego może złożyć jeden z małżonków i tak jest niezaprzeczalnie najczęściej, ale prawo takie może mieć także zupełnie inna osoba, która jest zainteresowana dokonaniem podziału jak chociażby wierzyciel jednego z byłych już małżonków.
Sposoby podziału majątku wspólnego małżonków
Podział majątku wspólnego może przebiegać w trójnasób:
- polega on na podziale fizycznym rzeczy wchodzących w skład tego majątku (art. 211 kodeksu cywilnego), bądź
- na przyznaniu rzeczy jednemu z małżonków z obowiązkiem odpowiedniej spłaty drugiego małżonka bądź
- na sprzedaży rzeczy stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego (art. 212 § 2 kodeksu cywilnego).
Ponadto w określonych przypadkach może mieć miejsce jeszcze czwarty sposób, a mianowicie ustanowienie odrębnych własności lokali.
Stosownie do brzmienia przepisów art. 684 kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 46 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, skład majątku ulegającego podziałowi ustala sąd. Warto jednak pamiętać, że oprócz tego, że czysty skład majątku byłych małżonków jest ustalany i dzielony, dodatkowo jeszcze może dojść do konieczności rozpoznania przez sąd wielu innych roszczeń. Kilka z nich roszczeń opisałam tutaj. Znajdziecie Państwo w tymże wpisie szereg informacji na temat rozliczenia nakładów, spłaconych długów czy żądania ustalenia nierównych udziałów.
W postępowaniu działowym możliwe jest zasądzenie przez sąd spłaty jednego z ex małżonków lub dopłaty do udziałów. Spłata będzie mieć miejsce wtedy gdy jeden z małżonków otrzyma niepodzielny składnik majątkowy na własność np. mieszkanie, wówczas sąd zasądzi spłatę na rzecz drugiego z małżonków. Dopłaty zaś służą wyrównaniu nierównych udziałów, a więc gdy jeden z byłych małżonków otrzyma więcej niż ten drugi.
Sąd właściwy do rozpoznania sprawy o podział majątku
Sprawy o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami rozpoznaje sąd miejsca położenia tegoż majątku. Może się zdarzyć, że majątek ten jest położony w obrębie kilku sądów, wówczas osoba składająca wniosek może dokonać wyboru sądu spośród tych kilku.
Co bardzo ważne, niezależnie od tego jak duży jest majątek byłych małżonków, zawsze właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd rejonowy.
Podział majątku wspólnego po rozwodzie opłata sądowa
Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych standardowa opłata od wniosku o podział majątku to 1.000 zł. Opłatę tę wnosi się w momencie składania pozwu do sądu. Można jej dokonać w sądzie albo przelewem bankowym, który należy dołączyć do pozwu.
Jeżeli jednak byli małżonkowie porozumieli się co do sposobu podziału to opłata wynosi tylko 300 zł. Wspomnę przy tej okazji, iż obowiązuje tu zasada wyrażona w art. 520 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którą każdy uczestnik postępowania ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie. To oznacza, że obciążają go koszty tej czynności, której sam dokonał, jak i czynności podjętej w jego interesie, także przez sąd, na jego wniosek lub z urzędu.
Rozwód z orzekaniem o winie a podział majątku
Nie istnieje bezpośredni związek pomiędzy roszczeniem o podział majątku, a tym z czyjej winy nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Innymi słowy, także małżonek wyłącznie winny rozwodu może żądać podziału majątku po rozwodzie i także jemu przysługuje prawo żądania np. przejęcia danego składnika majątku ze spłatą udziału małżonka niewinnego.
Pośrednio jednak wina może mieć wpływ na podział majątku wspólnego. Kiedy tak się stanie? Wtedy gdy jeden z małżonków w sposób rażący i uporczywy nie przyczyniał się do powiększania majątku wspólnego stosownie do swych sił i możliwości zarobkowych. Wówczas drugi z byłych małżonków może żądać ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, co w sposób oczywisty będzie miało wpływ także na zakres praw i rzeczy wchodzących w skład majątku dorobkowego.
Podział majątku wspólnego – umowa małżonków
Na pewno ze wszech miar pożądaną opcją jest podział majątku wspólnego w ramach umowy byłych małżonków. Jest to zdecydowanie najszybsza forma podziału. Aby jednak do tego doszło musi istnieć porozumienie byłych małżonków. Jeżeli tego porozumienia brak pozostaje jedynie opcja sądowego podziału majątku.
Do umowy tej stosuje się przepisy o dziale spadku, w tym mają zastosowanie art. 1037 i 1038 kodeksu cywilnego. Oznacza to, że umowny dział spadku może objąć cały spadek lub być ograniczony do części spadku. To zależeć będzie od stron umowy.
Umowny podział majątku pozwala byłym małżonkom zupełnie dowolnie ustalić jakie składniki majątku im przypadną, mogą oni dowolnie określić wysokość spłat oraz dopłat oraz zawrzeć inne dodatkowe postanowienia co do terminów spłat, zabezpieczenia roszczeń itd.
W jakiej formie powinna być zawarta umowa o podział majątku wspólnego?
Forma umowy o podział majątku wspólnego jest zależna od tego jaki jest skład majątku.
Ustawodawca wprowadził bowiem formę aktu notarialnego jeżeli do majątku przynależy nieruchomość, ewentualnie spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.
Z kolei jeżeli do majątku należy przedsiębiorstwo, umowa o podział majątku powinna być zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.
W innych przypadkach forma umowy jest dowolna, nie musi być ona sporządzona na piśmie choć oczywiście takie rozwiązanie rekomenduję.
Należy tylko przypomnieć, że jeżeli byli małżonkowie zdecydują się na umowny podział majątku wspólnego, a w skład majątku wchodzi nieruchomość, musza oni uwzględnić konieczność zapłaty wynagrodzenia na rzecz notariusza czyli tzw. taksę notarialną, której wysokość jest powiązana z wysokością dzielonego majątku. Opłata ta z reguły bywa wyższa niż opłata sądowa i to jest chyba jedyna wada umownego podziału majątku.
Podział majątku po rozwodzie przedawnienie
Na koniec napiszę jedną bardzo ważną rzecz – żądanie podziału majątku się nie przedawnia. Oznacza to, że możemy podzielić majątek tak zaraz po rozwodzie, jak i kilka czy kilkanaście lat później. Natomiast może dojść do przedawnienia konkretnych roszczeń dochodzonych w postępowaniu działowym. Przedawnią się także zasądzone spłaty czy dopłaty.
Na pewno jednak trzeba zwrócić uwagę, że długie zwlekanie z podziałem majątku nie ułatwia potem postępowania zwłaszcza jeżeli tylko jeden z byłych małżonków wyłącznie korzysta ze wspólnej rzeczy.
Jeżeli interesują Państwa jeszcze inne zagadnienia związane z rozwodem, jak np. kredyt po rozwodzie bo to wydaje się dla wielu osób szczególnie problematyczne albo jakie są inne roszczenia dochodzone w postępowaniu działowym zapraszam do lektury innych wpisów na moim blogu.
