Kodeks spółek handlowych nakłada na wspólników spółki obowiązek głosowania nad udzieleniem absolutorium m.in. członkom zarządu spółki nie definiując jednakże w żadnym z przepisów co należy rozumieć pod pojęciem absolutorium. Nie określa też wprost jakie są skutki nieudzielenia absolutorium organom spółek. Poniższy wpis zawiera informacje na ten temat właśnie z uwzględnieniem przykładu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Czym jest absolutorium?

Bardzo precyzyjnie wyjaśnia to teza wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 12 listopada 2015, sygn.akt I ACa 575/15 stanowiąca, że istotą aktu absolutoryjnego (skwitowania) jest wewnętrzne “rozliczenie” z organami spółki. Absolutorium jest udzielane w celu potwierdzenia właściwego wykonywania mandatu w organach spółki. Udzielenie absolutorium stanowi zatem “zatwierdzenie” (akceptację) przez zgromadzenie wspólników sposobu sprawowania funkcji i podejmowanych w związku z tym działań przez członków zarządu w poprzednim roku obrotowym.

Absolutorium udzielane jest poszczególnym indywidualnym członkom zarządu za ostatni rok obrotowy.

Głosowanie nad absolutorium

Głosowanie nad udzieleniem absolutorium musi dotyczyć wszystkich członków zarządu, którzy w ostatnim roku obrotowym choćby tylko jeden dzień pełnili funkcję w tym organie.

Nie ma znaczenia czy są to nadal urzędujący, czy też już byli członkowie zarządu.

Dominuje pogląd, że winno się głosować nad uchwałą pozytywną tj. za udzieleniem absolutorium.
Głosowanie ma charakter tajny, a uchwała podejmowana jest, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, bezwzględną większością głosów co oznacza, że zostaje ona podjęta gdy zostanie za nią oddane więcej niż 50 % ważnych głosów.
Nie jest możliwe pisemne głosowanie nad uchwałą absolutoryjną.

Czy członek zarządu może głosować w sprawie absolutorium?

Nie, członek zarządu nie może głosować nad własną uchwałą absolutoryjną. W myśl bowiem art. 244 kodeksu spółek handlowych wspólnik nie może ani osobiście, ani przez pełnomocnika głosować przy przyjęciu uchwały absolutoryjnej jego dotyczącej. Jeżeli zatem wspólnik jest jednocześnie członkiem zarządu nie ma on bezpośredniego wpływu na to czy zostanie mu udzielone absolutorium czy też tego absolutorium od innych wspólników nie otrzyma.

Skutki nieudzielenia absolutorium zarządowi

Nie odnajdą Państwo wprost w kodeksie odpowiedzi na pytanie jakie skutki wywołuje dla członka zarządu nieudzielenie mu absolutorium. Skutki te jednak jak najbardziej mogą wystąpić ale mają charakter pośredni a nie bezpośredni i można je podzielić na skutki, które mogą mieć miejsce na gruncie korporacyjnym i skutki w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczej członków zarządu.

Odpowiedzialność odszkodowawcza

Zgodnie z art. 293 kodeksu spółek handlowych członek zarządu odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy. Z założenia udzielone absolutorium powinno przeciwdziałać pociągnięciu członka zarządu do odpowiedzialności, aczkolwiek zdania są podzielone. Część doktryny traktuje absolutorium jako jednostronne oświadczenie dokonujące zwolnienia członka zarządu od odpowiedzialności za ewentualne wyrządzenie szkody spółce zawierające w sobie także zobowiązanie spółki, że nie będzie ona dochodzić od członka jej organu naprawienia szkody ujawnionej na etapie udzielania absolutorium (tak np. M. Romanowski czy R. Pabis). Inni podkreślają, że absolutorium jest aktem wewnętrznym zgromadzenia wspólników podjętym na zwyczajnym zgromadzeniu, natomiast przesłanki i podstawy odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną zarówno czynem niedozwolonym, jak i z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania określa kodeks cywilny (art. 415 i n. kodeksu cywilnego oraz art. 471 i n.).

Skontaktuj się →

Nie ma więc wprost związku między udzieleniem absolutorium przez zgromadzenie wspólników a naprawieniem szkody wyrządzonej spółce przez wspólników. O naprawieniu szkody decyduje sąd, zaś absolutorium organom spółki udziela zgromadzenie wspólników (tak np. J. Brol). Odmowa udzielenia absolutorium nie jest równoznaczna z przypisaniem członkowi zarządu odpowiedzialności odszkodowawczej.
Aczkolwiek niezależnie od tego, który z wyżej przytoczonych poglądów może być uznany za słuszny należy podkreślić, że kodeks spółek handlowych zawiera szereg przypadków kiedy członek zarządu, pozwany z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną spółce, nie będzie w ogóle mógł się powoływać na fakt udzielenia mu absolutorium. Mianowicie sytuacja taka będzie mieć miejsce jeżeli:

  • powództwo to wytoczy wspólnik spółki,
  • ogłoszona zostanie upadłość spółki,
  • wartość wniesionych wkładów niepieniężnych została znacznie zawyżona w stosunku do ich wartości zbywczej,
  • nastąpi zwrot bezprawnych wypłat na rzecz wspólników,
  • uchwała zostanie uchylona bądź sąd stwierdzi jej nieważność,
  • w chwili udzielania absolutorium działania lub zaniechania członka organu nie wyszły jeszcze na jaw.

Szukając kompromisu pomiędzy odmiennymi stanowiskami co do skutków nieudzielenia absolutorium racjonalną wydaje się konkluzja, iż udzielenie absolutorium skutkuje domniemaniem braku winy członka organu w zakresie, który jest przez spółkę aprobowany.
Warto też podkreślić, że nieudzielenie absolutorium nie jest oczywiście równoznaczne z odwołaniem z pełnionej w zarządzie spółki funkcji.

Natomiast będą sytuacje, w których przyczyny nieudzielenia absolutorium będą takie, że będzie możliwe dochodzenie od członka zarządu naprawienia wyrządzonej spółce szkody.

Odpowiedzialność korporacyjna w razie nieudzielenia absolutorium

Tak jak w przypadku odpowiedzialności odszkodowawczej, tak i organizacyjnej, pośrednio w wyniku nieudzielenia absolutorium może dojść do:

  • rezygnacji członka zarządu z pełnionej funkcji,
  • fakt ten może stanowić w ocenie wspólników wystarczającą podstawę do jego odwołania z zarządu,
  • okoliczność ta może stanowić podstawę wypowiedzenia umowy o pracę bądź kontraktu menadżerskiego członkowi zarządu.

Nieudzielenie absolutorium członkowi zarządu spółki państwowej i komunalnej

Brak udzielenia absolutorium członkowi zarządu spółki, w której udziały przysługują Skarbowi Państwa czy jednostkom samorządu terytorialnego będzie miał niezaprzeczalnie inne tj. finansowe skutki. Mianowicie art. 4 ust. 9 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 roku o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami uzależnia de facto przyznanie zarządowi wynagrodzenia zmiennego, które stanowi dodatkowe wynagrodzenie za realizację przez zarząd określonych na dany rok celów zarządczych i sięgać może 50 % wynagrodzenia stałego osiągniętego w danym roku kalendarzowym – od udzielenia absolutorium. Powołany przepis wymaga bowiem aby projekty uchwał w sprawie wynagrodzeń członków zarządu zawierały postanowienia przewidujące, że wynagrodzenie to przysługuje po zatwierdzeniu sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego spółki za ubiegły rok obrotowy oraz udzieleniu temu członkowi organu zarządzającego absolutorium z wykonania przez niego obowiązków przez zgromadzenie wspólników. Tym samym podjęcie trzech uchwał, w tym uchwały absolutoryjnej daje dopiero członkowi zarządu prawo do wynagrodzenia zmiennego.
Reasumując, wobec nieudzielenia absolutorium członek zarządu traci prawo do tej części wynagrodzenia.

Czy można zaskarżyć uchwałę o nieudzieleniu absolutorium?

Kodeks spółek handlowych nie definiuje wprost co powinien zrobić członek zarządu, któremu nie udzielono absolutorium. Nie może być jednak wątpliwości, że może on wytoczyć powództwo bądź o uchylenie takiej uchwały jeżeli:

  • jest ona sprzeczna z umową spółki bądź
  • dobrymi obyczajami i godząca w interesy spółki lub
  • mająca na celu pokrzywdzenie wspólnika lub
  • gdy jest sprzeczna z ustawą może on wystąpić z pozwem o stwierdzenie jej nieważności.

Czy były członek zarządu może zaskarżyć uchwałę o nieudzieleniu mu absolutorium?

Niestety możliwość zaskarżenia uchwały jest przewidziana jedynie dla urzędujących członków zarządu. Byłemu członkowi zarządu nie przysługuje bowiem legitymacja do wytoczenia takiego powództwa (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 25 maju 2017 roku, sygn.akt II CSK 524/16).

Co może zrobić członek zarządu, który nie utrzymał absolutorium?

Prawo pozwala na stosowną reakcję. Otóż, członek zarządu, który bezpodstawnie nie uzyskał skwitowania, może korzystać z ochrony przewidzianej w przepisach o naruszeniu dóbr osobistych czyli w art. 24 kodeksu cywilnego (tak B. Strzechowski, Naruszenie czci w wyniku nieudzielania absolutorium w spółce kapitałowej, PPH 2018, nr 8).

Na koniec dodam, że niepodjęcie uchwały o udzieleniu absolutorium nie jest tożsame z podjęciem uchwały o nieudzieleniu absolutorium. Uchwałę niepodjętą z tej przyczyny, że nie uzyskała np. wymaganej większości głosów, należy uznać za brak uchwały jako czynności prawnej. Idąc dalej, brak jest możliwości naruszenia dóbr osobistych członka zarządu przez niepodjęcie uchwały o udzieleniu absolutorium.