Niektórzy z nas muszą się mierzyć z sytuacją, w której ich mąż, żona czy brat prowadzący działalność gospodarczą umierają, a oni jako spadkobiercy nie są zainteresowani kontynuowaniem prowadzenia tego przedsiębiorstwa w oparciu o przepisy ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw. Chcieliby natomiast zbyć majątek wchodzący w skład przedsiębiorstwa zmarłego, w tym towaru czy środki trwałe i w związku z tym nie wiedzą czy muszą zapłacić
w momencie sprzedaży podatek VAT.

Wykreślenie zmarłego podatnika z rejestru VAT

Pierwszą kwestią, którą należy wyjaśnić jest to co dzieje się w świetle ustawy o VAT po śmierci podatnika podatku od towarów i usług. Otóż, zgodnie z przepisem art. 96 ust. 7 ustawy o VAT, w przypadku śmierci podatnika naczelnik urzędu skarbowego wykreśla z urzędu podatnika z rejestru jako podatnika VAT. Śmierć podatnika jest formą zakończenia bytu prawnego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, a więc również zakończeniem występowania podmiotu w obrocie gospodarczym w charakterze podatnika podatku od towarów i usług. Nie jest konieczne składanie w tej sytuacji zgłoszenia VAT-Z.

Z tym wiążą się jednak dalsze wątpliwości, które poniżej postaram się wyjaśnić.

Czy istnieje obowiązek sporządzenia spisu z natury przez spadkobiercę?

Nie, z przepisów ustawy o podatku od towarów i usług nie wynika, by spadkobierca miał obowiązek sporządzenia spisu z natury. Obowiązek taki nie wynika z pewnością z art. 14 ustawy o VAT. Obowiązujące regulacje ustawowe stanowią bowiem, że remanent likwidacyjny sporządzają podatnicy. W wydawanych interpretacjach Dyrektor KIS podkreśla, że do sporządzenia i złożenia spisu obowiązani są podatnicy, którzy zaprzestali wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu w określonych okolicznościach. Wśród wymienionych okoliczności, powodujących powstanie obowiązku sporządzenia spisu z natury nie wymienia się jednak śmierci podatnika.

Czy prawa i obowiązki podatkowe wchodzą do spadku?

Generalną regułą wynikającą z kodeksu cywilnego jest to, że do spadku nie wchodzą prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Wśród nich są właśnie prawa i obowiązki wynikające z przepisów prawa podatkowego nie należą do spadku. Następstwo prawne w takim przypadku regulowane jest przez przepisy Ordynacji podatkowej.

Skontaktuj się →

Czy spadkobiercy muszą zapłacić podatek VAT od sprzedanego majątku?

W tej sytuacji powstaje kluczowe pytanie czy w sytuacji śmierci podatnika spadkobiercy muszą zapłacić podatek VAT jeżeli nie zdecydują się na prowadzenie przedsiębiorstwa w spadku, a będą jedynie wyzbywać się środków trwałych w firmie zmarłego typu samochody, maszyny, narzędzia. Czasem wiedza ta bywa kluczowa dla podjęcia decyzji czy działalność przedsiębiorstwa kontynuować czy też nie. Jest kilka wydanych w tym przedmiocie interpretacji podatkowych, w tym jedną z nich jest interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 31 lipca 2025 r., 0114-KDIP1-3.4012.404.2025.1.MKW, w której  organ stwierdził, że „jako spadkobiercy, którzy nie będą kontynuowali działalności gospodarczej po spadkodawcy  i nie dokonają zgłoszenia o kontynuowaniu prowadzenia tej działalności w terminie określonym w art. 12 ust. 10 ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników, nie mają obowiązku sporządzenia spisu z natury przewidzianego w art. 14 ustawy i opodatkowania towarów objętych tym spisem”. Ale nie oznacza to brak obowiązku zapłaty podatku w ogóle co jest bardzo ważne w tej sytuacji.

Ustanowienie zarządcy sukcesyjnego

Omawiając tę problematykę nie sposób pominąć wyjątku, w którym ma miejsce ustanowienie zarządcy sukcesyjnego i nie dochodzi do wykreślenia zmarłego podatnika z rejestru podatników VAT.  W takiej sytuacji dochodzi do kontynuacji prowadzenia działalności gospodarczej zmarłego podatnika. Wtedy to na przedsiębiorstwie w spadku ciąży między innymi obowiązek złożenia deklaracji VAT za ostatnie okresy rozliczeniowe życia spadkodawcy.

Sprzedaż majątku prywatnego

Warunkiem opodatkowania danej czynności podatkiem od towarów i usług jest spełnienie dwóch przesłanek łącznie:

  • dana czynność ujęta jest w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu VAT,
  •  czynność została wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest podatnikiem podatku od towarów i usług.

Aby zatem uznać, że istnieje obowiązek podatkowy muszą być spełnione te dwie przesłanki, oczywiście czynność taka jak sprzedaż czyli w rozumieniu ustawy dostawa towarów jest objęta obowiązkiem podatkowym. Wątpliwości zaś będzie rodziło to czy spadkobierca zmarłego przedsiębiorcy jest podatnikiem i w jednej z wydanych interpretacji Dyrektor KIS powiedział, że spadkobierca dokonujący sprzedaży majątku oddziedziczonego po zmarłym przedsiębiorcy podatnikiem nie jest.

Obowiązek zapłaty podatku VAT

Na koniec należy odnieść się do  sytuacji śmierci przedsiębiorcy i braku powołania zarządcy sukcesyjnego w kontekście tego czy należy zapłacić podatek od towarów należących do przedsiębiorcy czy z tytułu wcześniejszego odliczenia go przy zakupie środków trwałych. Należy pamiętać, iż organ podatkowy w razie śmierci podatnika – co do zasady powinien – przeprowadzić postępowanie w sprawie odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe zmarłego. Postępowanie to kończy się decyzją wydaną względem spadkobiercy podatnika. Braku obowiązku sporządzenia spisu z natury nie oznacza braku możliwości określenia wysokości zobowiązania podatkowego przez organ podatkowy w ramach decyzji o zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców, a w konsekwencji do zapłaty podatku VAT od wartości składników majątku wchodzących w skład odziedziczonego przedsiębiorstwa.

Jak Państwo widzicie, czasem warto dobrze przemyśleć decyzję przed jej podjęciem i skonsultować ją z doradcą podatkowym aby mieć pełną świadomość wynikających z niej skutków prawnych.