Rezydencja podatkowa to bardzo ważne pojęcie dla wszystkich tych, którzy czerpią przychody ze źródeł położonych w innym kraju niż państwo ich miejsca zamieszkania. Nie zliczę ilości pytań kierowanych do mnie przez podatników, a wynikających z niepewności co do tego gdzie mają rezydencję podatkową, a w konsekwencji gdzie i jak muszą opodatkować swoje przychody. W poniższym wpisie postaram się wyjaśnić Państwu czym ona jest.
Co to jest rezydencja podatkowa
W myśl polskiej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych rezydent podatkowy to osoba, która podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. Nieograniczony obowiązek podatkowy skutkuje najprościej mówiąc tym, że musimy zapłacić podatek w kraju od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów.
Art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mówi, że za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się osobę fizyczną, która:
- posiada na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub
- przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.
Wystarczy zatem, że którykolwiek z tych warunków zostanie spełniony aby mówić, że rezydencja podatkowa danej osoby była właśnie w Polsce.
Czy pobyt w Polsce krótszy niż 183 dni powoduje, że nie jest się rezydentem?
Absolutnie nie należy tak rozumieć rezydencji podatkowej. Często popełnianym błędem w myśleniu podatnika jest to, że skoro nie przebywał na terenie kraju przez 183 dni w roku podatkowym, to nie ma w Polsce rezydencji podatkowej. Nic bardziej mylnego gdyż można być tutaj krócej niż pół roku i zostać uznanym za rezydenta w RP. Tak się często dzieje bo spełniona jest inna przesłanka uznania go za rezydenta.
Centrum interesów gospodarczych
Centrum interesów gospodarczych, jak definiuje się je w orzecznictwie jest to „miejsce prowadzenia działalności zarobkowej (stanowiącej główne źródło dochodu) oraz posiadanych składników majątku nieruchomego i ruchomego, inwestycji, rachunków bankowych. Centrum interesów gospodarczych może stanowić także miejsce, z którego podatnik zarządza swoim majątkiem (tak np. wyrok WSA w Warszawie z 20.04.2016 r., III SA/Wa 1562/15). Przykładowo jeżeli podatnik wykonuje pracę zdalną z terytorium Hiszpanii, można uznać, że tam jest jego centrum interesów gospodarczych właśnie. Ważne jest też gdzie są zlokalizowane inwestycje takiej osoby czy gdzie chociażby wykupiła polisy ubezpieczeniowe.
Centrum interesów osobistych podatnika
Ustawa mówi także o centrum interesów osobistych i to jest niejednokrotnie trudniejsze do zrozumienia czy też ustalenia. Jak bowiem wskazano w nauce prawa “pojęcie centrum interesów życiowych” jest dość ogólne, a jego zakres znaczeniowy jest nieostry. (…) Duże znaczenie dla ustalenia, gdzie dana osoba ma miejsce zamieszkania, mają przesłanki subiektywne (zamiar danej osoby). Istnienie, bądź nie, tych subiektywnych przesłanek może być oceniane na podstawie dających się zaobserwować obiektywnie zachowań danej osoby”( tak A. Bartosiewicz, R. Kubacki, PIT. Komentarz., LEX, 2013). Stąd też często rezydent podatkowy w RP dowiaduje się o tym post factum ponieważ uważał, że skoro nie przebywał w kraju 183 dni i pracuje cały czas za granicą, to nie ma w Polsce obowiązku podatkowego. Tak jednak bardzo często nie jest. Przez centrum interesów osobistych należy rozumieć przede wszystkim powiązania rodzinne. Polski fiskus dużą uwagę zwraca właśnie na miejsce zamieszkania rodziny czyli żony bądź męża i dzieci, wiążąc z tym faktem bardzo często miejsce zamieszkania podatnika właśnie. Ważne jest też gdzie podatnik uprawia hobby, gdzie angażuje się w działalność kulturalną czy obywatelską, gdzie ma przyjaciół czy majątek.
Posiadanie nieruchomości w Polsce a rezydencja
Fakt, że osoba posiada nieruchomości w danym państwie nie oznacza, że jej rezydencja podatkowa jest w tym kraju. Można bowiem posiadać nieruchomości w różnych krajach i nie musi to oznaczać, że w każdym z tych krajów podatnik zamieszkuje choć oczywiście może tak być, że w jednym z nich zamieszkuje.
Jak ustalić rezydencję podatkową?
Niestety nie ma na to jednoznacznej odpowiedzi. To zależy od okoliczności danego przypadku. W każdym razie analizując gdzie jest miejsce zamieszkania podatnika dla celów podatkowych należy dokonać całościowej oceny stanu faktycznego ponieważ to całokształt powiązań gospodarczych i osobistych decyduje o naszej rezydencji. Nie można ograniczyć się tylko do ilości dni pobytu czy np. posiadania wyłącznie polskiego pracodawcy czy nieruchomości w Polsce. Jeżeli mają Państwo wątpliwości warto skontaktować się z doświadczonym prawnikiem, który uwzględni także postanowienia umów łączących Polską z danym krajem dotyczących unikania podwójnego opodatkowania.
Uwaga: Wystarczy, że w Polsce podatnik ma jedno z tychże centrów (centrum interesów osobistych lub gospodarczych), aby uznać, że jego rezydencja podatkowa jest w Polsce.
Pobyt w Polsce przez 183 dni
Kolejną przesłanką rezydencji podatkowej, najłatwiejszą do oceny jest kryterium 183 dni pobytu w roku kalendarzowym. Warto wiedzieć, iż do dni pobytu wliczana jest każda część dnia. Według oficjalnych reguł do liczby dni pobytu wlicza się dzień przybycia i wyjazdu z kraju. Podobnie dolicza się dni pobytu wolne od pracy. Natomiast okres 183 dni nie musi być ciągły, jest to po prostu suma dni w danym roku kalendarzowym.
Temat ten jest na tyle złożony, że jest przedmiotem wielu wypowiedzi eksperckich w prasie. W najnowszym kwartalniku Monitora Prawniczego nr 2/2024 znajdziecie Państwo artykuł mojego autorstwa pn. Wynagrodzenia z tytułu umów o pracę, zlecenia, o dzieło i podobnych obywatela Ukrainy w świetle umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, w którym omówiłam tą problematykę. Przedmiotem mojego zainteresowania w tym artykule był obywatel Ukrainy jako rezydent podatkowy RP w kontekście miejsca opodatkowania dochodów z różnych źródeł. Natomiast artykuł ten traktuje także ogólniej o samej rezydencji podatkowej. Szczegóły znajdziecie Państwo w zakładce publikacje.
Rezydencja podatkowa a zameldowanie
Rezydencję podatkową określa miejsce zamieszkania a nie zameldowania. To gdzie zameldowany jest podatnik nie ma bezpośrednio znaczenia dla ustalenia czy posiada on w Polsce nieograniczony obowiązek podatkowy czy też nie.
Rezydent podatkowy
Jak już Państwo na pewno odkodowaliście rezydent podatkowy w RP to podatnik płacący tu podatki. Nie ma znaczenia jego obywatelstwo czy liczba obywatelstw. Rezydentem podatkowym w Polsce może być Polak, Anglik, Australijczyk i osoby o podwójnym obywatelstwie. Poza wyżej wyjaśnionymi przesłankami nic innego nie ma wpływu na ustalenie miejsca zamieszkania dla celów podatkowych.
Zmiana rezydencji podatkowej
Bardzo często słyszę od Państwa pytania czy jest możliwa zmiana rezydencji podatkowej i odpowiadam oczywiście, że tak. Rezydencja podatkowa może się zmienić wraz ze zmianą np. ośrodka interesów życiowych, przy czym może się to odbyć tak z końcem roku podatkowego, jak i w jego trakcie. Rezydent podatkowy Polski przestanie nim być jeżeli np. przeniesie ognisko domowe z Polski do innego kraju nie pozostawiając tutaj swoich spraw gospodarczych. Niezależnie od tego czy poinformuje o tym polskie organy skarbowe czy też nie. Naturalnie przenosząc się za granicę rekomendowanym jest złożenie druku ZAP-3 ale jeżeli podatnik tego nie uczyni nie ma to i tak wpływu na określenie miejsca jego zamieszkania dla celów podatkowych.
Praca za granicą a rezydencja podatkowa
Dla pracodawców czy zleceniodawców to gdzie dana osoba ma rezydencję nie jest bez znaczenia. W wielu przypadkach pojawia się dla nich bowiem konieczność pobrania podatku u źródła. Obowiązek ten aktualizuje się w stosunku do osób niebędących rezydentami podatkowymi w przypadku wypłaty przez polski podmiot określonych przychodów takich jak wypłacane odsetki, należności z praw autorskich, umowy zlecenia, świadczenia z tytułu świadczeń doradczych, księgowych, badania rynku, usług prawnych, usług reklamowych, zarządzania i kontroli, przetwarzania danych, usług rekrutacji pracowników i pozyskiwania personelu, gwarancji i poręczeń oraz świadczeń o podobnym charakterze.
Poza tym trzeba mieć na uwadze, że będąc Polskim rezydentem zatrudnionym za granicą może pojawić się problem podwójnego wynagrodzenia pracownika. W każdym takim przypadku należy sięgnąć do umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania bo istnieją wyjątkowe regulacje co do pewnych grup pracowników np. pracujących w transporcie, marynarzy. Postanowienia właściwych umów podatkowych. Kwestia ta jest istotna nie tylko dla samego podatnika ale także dla polskich podmiotów wypłacających rezydentom i nierezydentom różnorakie świadczenia.
Najczęściej pojawiające się pytania Q&A
Poniżej odpowiem na kilka pytań, które często zadają moi klienci w zakresie rezydencji podatkowej. Pozwoli to Państwu na lepsze zrozumienie tej problematyki.
Czy każdy Polak jest rezydentem podatkowym?
Nie każdy Polak jest rezydentem podatkowym. Polak może być rezydentem podatkowym polski ale też jakiegokolwiek innego kraju. To gdzie jest jego rezydencja ustalane jest przez pryzmat przesłanek takich jak centrum interesów życiowych bądź ilość dni pobytu. Obywatelstwo ma znaczenie tylko wówczas jeżeli nie da się ustalić miejsca zamieszkania na podstawie powyższych kryteriów, a Polska ma z danym krajem zawartą umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania.
Czy można mieć 2 rezydencje podatkowe?
Nie. Tam gdzie Polska zawarła umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania należy sięgnąć do jej zapisów, które mówią, że w przypadku kolizji tj. uznania, że dana osoba jest rezydentem według prawa polskiego i prawa innego kraju, podatnik ma miejsce zamieszkania w tym państwie, w którym:
- ma stałe ognisko domowe; jeśli ma stałe ognisko domowe w obu umawiających się państwach, to ustala się, z którym państwem ma ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze (ośrodek interesów życiowych)
- jeśli nie można ustalić, w którym państwie podatnik ma ośrodek interesów życiowych albo jeśli nie ma on ogniska domowego w żadnym z państw, to uważa się go za mającego miejsce zamieszkania w tym umawiającym się państwie, w którym zwykle przebywa
- jeśli przebywa zazwyczaj w obu państwach lub nie przebywa w żadnym z nich, to uważa się go za mającego miejsce zamieszkania w tym państwie, którego jest obywatelem
- jeśli podatnik jest obywatelem obydwu państw lub nie jest obywatelem żadnego z nich, to właściwe organy umawiających się państw rozstrzygną tę sprawę w drodze wzajemnego porozumienia.
Po co bank pyta o rezydencję podatkową?
Głównie po to aby ustalić czy jest się rezydentem podatkowym Stanów Zjednoczonych. Warto wiedzieć o istnieniu Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki w sprawie poprawy wypełniania międzynarodowych obowiązków podatkowych oraz wdrożenia ustawodawstwa FATCA.
Generalnie banki są zobowiązane do identyfikacji rezydencji podatkowej swoich klientów i raportowania odpowiednich informacji do właściwych organów podatkowych. Poza FATCA istnieje też system CRS (Common Reporting Standard) przewidujący wymianę informacji podatkowych pomiędzy krajami, którego Polska od 2017 r. jest uczestnikiem.
To są powody pytania Państwa o rezydencję podatkową przez banki.
