Udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością są zbywalne. W przypadku gdy umowa spółki stanowi, że wspólnikowi przysługuje tylko jeden udział możliwe jest zbycie części takiego udziału. W wyniku zbycia udziału na rzecz osoby trzeciej nie będącej wspólnikiem dochodzi rzecz jasna do zmiany składu osobowego spółki.
Nabywca udziału w spółce z o.o. wstępuje w istniejący pomiędzy spółką a zbywcą udziałów stosunek prawny, ale należy pamiętać, że automatycznie na nabywcę udziałów nie przechodzą wierzytelności przysługujące wspólnikowi w stosunku do spółki takie jak np. należna zbywcy dywidenda.
Dopuszczalność zbywania udziałów w spółce z o.o.
Co do zasady obrót udziałami w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest swobodny. Możliwe są jednak pewne ograniczenia obrotu udziałami wynikające z zapisów zawartych w umowie samej spółki bądź w przepisach obowiązującego prawa. O tym napiszę Państwu bardziej szczegółowo poniżej.
Umowa sprzedaży udziałów
Najczęściej zawieraną umową jest sprzedaż udziałów w spółce z o.o. Umowa sprzedaży udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością – poprzez art. 555 kodeksu cywilnego – podlega odpowiednio przepisom o umowie sprzedaży rzeczy. Jej przedmiotem jest przeniesienie posiadanych przez zbywcę praw udziałowych w spółce na inny podmiot. Choć umowy takie najczęściej przybierają najprostszą treść ograniczoną essentialia negotii umowy sprzedaży udziałów to warto pamiętać, że mogą one być uzupełniane równego rodzaju oświadczeniami i postanowieniami regulującymi szerzej sytuację stron. Ponieważ jednak postanowienia te nie mogą być sprzeczne z postanowieniami bezwzględnych przepisów prawa sugerowanym byłoby aby wychodząc poza zakres samej tylko czynności sprzedaży udziałów korzystać jednak z pomocy prawników.
Sprzedaż udziałów przez S24
Zaakcentuję tylko, iż od dnia 1 kwietnia 2016 r. możliwe jest w przypadku spółki zawartej przy wykorzystaniu wzorca umowy, zbycie udziału również przy wykorzystaniu wzorca umowy zbycia, udostępnionego w systemie teleinformatycznym. Oświadczenie zbywcy i nabywcy składane są wówczas poprzez wypełnienie odpowiednich pól wzorca, a wymóg notarialnego poświadczenia podpisu został zastąpiony obowiązkiem opatrzenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP nabywcy i zbywcy.
Darowizna udziałów w spółce z o.o.
Zbyć udziały można także w drodze nieodpłatnej umowy czyli darowizny. Jest to popularna forma wśród osób najbliższych. Darowizna udziałów w spółce z o.o. jest umową między darczyńcą, a obdarowanym, której przedmiotem jest nieodpłatne przekazanie udziałów w spółce z o.o. z darczyńcy na obdarowanego. Nie różni się ona szczególnie od darowizny innych praw czy rzeczy. Umowa spółki może ograniczać możliwość darowania udziałów, podobnie jak sprzedaż. Poza tym szczególnych różnic nie ma, ani co do formy ani przeprowadzenia samej procedury zbycia udziałów.
Zbycie udziałów w spółce będącej właścicielem nieruchomości rolnej
W przypadku gdy spółka jest właścicielem nieruchomości należy pamiętać o prawie pierwokupu na rzecz KOWR. Mianowicie art. 3a ust. 1 ustawy o ustroju rynku rolnego stanowi, że Krajowemu Ośrodkowi działającemu na rzecz Skarbu Państwa przysługuje prawo pierwokupu udziałów i akcji w:
Od tej zasady jest jednak kilka wyjątków, na przykład przepisu tego nie stosuje się do zbycia:
- udziałów i akcji na rzecz osoby bliskiej;
- udziałów i akcji w celu ich umorzenia;
- sprzedaży udziałów i akcji Skarbowi Państwa;
- udziałów i akcji na rzecz spółki kapitałowej lub grupy kapitałowej.
Forma umowy sprzedaży udziałów w spółce z o.o.
Art. 180 kodeksu spółek handlowych wymaga dla ważności zbycia udziałów zachowania formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, przy czym przyjmuje się, że jest to wymóg minimalny. Nic nie stoi na przeszkodzie aby umowa taka przybrała formę aktu notarialnego. Co oczywiste, obie strony tj. nabywca i zbywca udziałów muszą poświadczyć swoje podpisy u notariusza co jednakże nie oznacza, że muszą to uczynić jednocześnie i u tego samego notariusza. W pełni dopuszczalne jest bowiem złożenie podpisów w różnym czasie – wówczas do zawarcia umowy dochodzi w chwili poświadczenia podpisu tej strony, która czyni to później. Warto dodać, że zgodnie z art. 88 Prawa o notariacie podpisy na aktach notarialnych i poświadczonych dokumentach są składane w obecności notariusza. Jeżeli podpis na poświadczonym dokumencie był złożony nie w obecności notariusza, osoba, która podpisała, powinna uznać przed notariuszem złożony podpis za własnoręczny. Okoliczność tę notariusz zaznacza w sporządzonym dokumencie. W sytuacji zaś gdy do uznania podpisu za własnoręczny doszło przed notariuszem w dacie późniejszej niż data złożenia podpisu na umowie przenoszącej udział, za datę zawarcia umowy uznać należy datę notarialnej legalizacji podpisu (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 30 października 2007 r. wydanym w sprawie I SA/Wr 744/07).
Forma umowy zobowiązującej do sprzedaży udziałów
Choć nie ma w tym względzie jednolitości poglądów przedstawicieli doktryny to za przeważające uznać trzeba stanowisko, w myśl którego forma pisemna z notarialnym poświadczeniem podpisu odnosi się tylko do umowy przenoszącej udziały, nie zaś do umów które tylko zawierają zobowiązanie do zbycia tychże udziałów. W takim przypadku ponieważ umowa taka nie przenosi udziałów na nabywcę nie jest wymagane zachowanie komentowanej formy prawnej i wystarczająca będzie zwykła forma pisemna.
Na koniec uwag dotyczących formy umowy sprzedaży udziałów trzeba pamiętać, że jakakolwiek zmiana, rozwiązanie czy też odstąpienie od tejże umowy wymagają również zachowania pod rygorem nieważności formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn.akt V CSK 411/06).
Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. bez notariusza
Tak jak wyżej wspomniałam jest możliwe pominięcie formy podpisu notarialnie poświadczonego ale tylko w jednym przypadku. Dokładnie w przypadku spółki zawartej przy wykorzystaniu wzorca umowy czyli przez system S24. Jeżeli spółka tak została utworzona to również zbycie udziału następuje przy wykorzystaniu wzorca umowy zbycia, udostępnionego w systemie teleinformatycznym.
Cena zbycia udziałów w spółce
Bardzo często spotykam się z sytuacją, w której strony umowy sprzedaży udziałów określają ją jako sumę wartości nominalnej udziału i ilości zbywanych udziałów tylko z tego względu, że żywią przekonanie, iż cena ta właśnie w taki sposób musi zostać ustalona. Nic jednakże bardziej mylnego, żaden z przepisów kodeksu spółek handlowych nie statuuje wymogu aby cena sprzedaży udziału musiała być tożsama z jego wartością nominalną. Wyjaśnijmy zatem na początek te dwa pojęcia.
Cena nominalna udziałów
Wartość nominalna udziałów jest określona w umowie spółki. Widzimy tę wartość także w Krajowym Rejestrze Sądowym. Minimalna wartość udziału w spółce z o.o. to obecnie 50 zł. Wartość ta jest wartością księgową. Jeżeli według postanowień umowy spółki wartość nominalna udziału wynosiła 50 zł nie oznacza to, iż cena jego zakupu musi być określona na tym samym poziomie.
Cena rynkowa udziałów
Cena ta odpowiada rzeczywistej aktualnej wartości udziałów. Ustalając ją bierzemy pod uwagę nie tylko kapitał zakładowy ale też renomę spółki, jej cały majątek, wartość przychodów itd. Cena sprzedaży udziałów powinna co do zasady odpowiadać cenie rynkowej ale to z uwagi na zobowiązania podatkowe wobec fiskusa. W praktyce oznacza to, że jeżeli zbywamy np. udziały w spółce zadłużonej to może ona być niższa niż ich wartość nominalna ale również wyższa gdy wartość majątku spółki jest znaczna.
Generalnie jednak cenę, w tym jej wysokość w sposób dowolny ustalają strony transakcji.
Jak wycenić sprzedaż udziałów w spółce z o.o.?
Sposób zapłaty za nabyte udziały w spółce
Cena może być płatna jednorazowo ale strony mogą też postanowić o jej zapłacie jednorazowej lub w ratach. Zapłata może mieć miejsce tak w chwili zawarcia umowy, jak i w odroczonym terminie płatności – w zależności od konsensusu samych stron.
Zaniżenie wartości udziałów
Sprzedaż po zaniżonej cenie nie powoduje nieważności umowy. Jak orzekł Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 20 maja 2016 r., I ACa 156/16 samo tylko zaniżenie ceny sprzedaży udziałów nie świadczy o pozorności umowy. Zaniżenie ceny może stanowić jednak przedmiot zainteresowania ze strony organów skarbowych, a to z tego względu, że transakcja ta jest opodatkowana podatkiem PCC.
Sprzedaż udziałów a PCC
Umowa zbycia udziałów kwalifikowana jest jako umowa sprzedaży praw majątkowych podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, co potwierdza niezbicie art. 2 pkt 4 lit. b ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.
Podstawę opodatkowania w przypadku sprzedaży udziałów stanowi zaś wartość rynkowa udziałów, która nie zawsze będzie odpowiadać wartości wskazanej w umowie. Choć może nie zdarza się to niezwykle często to jednak organy skarbowe w celu określenia wysokości zobowiązania podatkowego dokonują oszacowania wartości rynkowej zbywanych udziałów korzystając w tym zakresie z pomocy biegłego rewidenta, który bazując chociażby na treści sprawozdań finansowych spółki szacuje wartość rynkową udziałów. Zdarza się tym samym, iż podatek od czynności cywilnoprawnych ustalany jest od innej wartości niż cena wskazana w treści umowy.
Kto płaci PCC od zbycia udziałów w spółce?
Podatek od czynności cywilnoprawnych od sprzedaży udziałów płaci ich nabywca. Jest to podatek w wysokości 1% wartości rynkowej nabywanych udziałów. Dodam, że obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia umowy sprzedaży, a podatek należy uiścić w terminie 14 dni od tej daty.
Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. krok po kroku
Na koniec wyjaśnię jak przeprowadzić procedurę nabycia udziałów w spółce przez jej wspólnika. W pierwszej kolejności należy sprawdzić umowę spółki i sprawdzić czy istnieją jakiekolwiek ograniczenia dotyczące możliwości sprzedaży udziałów. Tak jak wcześniej wspomniałam te mogą się pojawić bo art 182 182 ksh pozwala uzależnić od zgody spółki albo w inny sposób ograniczyć. Umowa spółki może wymagać przykładowo zgody wspólników, może przewidywać prawo pierwszeństwa nabycia udziałów lub prawo pierwokupu.
Zgoda spółki na sprzedaż udziałów
Jeżeli mowa jest o zgodzie spółki oznacza, że potrzebna jest zgoda zarządu. Należy o udzielenie takiej zgody wystąpić, najlepiej na piśmie. Jeżeli jest potrzebna zgoda zgromadzenia wspólników trzeba je zainicjować, zwołać i podjąć uchwałę. Jeżeli wspólnik zgody nie uzyska to może wystąpić do sądu rejonowego z wnioskiem o wyrażenie zgody na sprzedaż udziałów.
Zawiadomienie spółki o sprzedaży udziałów
Należy pamiętać, że art. 187 k.s.h. zobowiązuje wymaga zawiadomienia spółki z przejściu udziałów. Przepisy wymaga aby do zawiadomienia dołączyć także dowód zawarcia umowy. Powiadomienie spółki stanowi moment miarodajny dla ustalenia jej pozycji prawnej wobec wspólnika, który nabył udziały. Chodzi tutaj o wiele obowiązków – zarówno jednorazowych, jak i powtarzalnych – jakie ciążą na spółce w ramach stosunku prawnego spółki z o.o.
Wpis nowego wspólnika do KRS
Po zawarciu umowy należy oczywiście zmiany zgłosić do Krajowego Rejestru Sądowego. Powinno odbyć się to w terminie 7 dni od zawarcia umowy. Do zgłoszenia zmiany wspólnika należy dołączyć aktualną listę wspólników spółki.
Przedmiotem niniejszego wpisu były oczywiście tylko wybrane zagadnienia związane z umową sprzedaży udziałów – zarówno inne formy zbycia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jak i wiele innych aspektów z tymi czynnościami związanych jest poza zakresem tego opracowania.
